|
Theoretisch Kader
DPSIR toegepast op de werking van Ecolife vzw
Het DPSIR-model, ontwikkeld door het Europees MilieuAgentschap, is een belangrijk instrument bij het afstemmen van het milieubeleid: Met dit model worden de verbanden tussen oorzaak van milieuproblemen en het gevolg ervan op het milieu duidelijk gemaakt, zodat maatregelen specifieker kunnen afgestemd worden op het niveau waarop men wil ingrijpen.
1. Drijvende kracht als belangrijk uitgangspunt
De drijvende kracht die aan de basis ligt van vele milieuproblemen werd in het verleden teveel buiten schot gelaten. Het beleid richtte zich meer op de milieudruk (bijvoorbeeld uitstoot van schadelijke stoffen door het autoverkeer) of op de staat van het milieu (bijvoorbeeld verdroging in bepaalde Vlaamse gebieden) om vervolgens end-of-the-pipe maatregelen (b.v. verplichte katalysator) op te leggen die de milieudruk enigszins verlagen. In de realiteit betekenen dergelijke end-of-the-pipe maatregelen een afwenteling op andere milieucompartimenten, van luchtverontreiniging naar watervervuiling bijvoorbeeld. Vele milieuproblemen zijn ondanks het aanwenden van verregaande technische maatregelen en nieuwe technieken, nog steeds niet opgelost, en nemen zelfs toe. De noodzaak aan een meer preventieve en brongerichte aanpak is dan ook duidelijk.
Een cruciale factor om de huidige druk op onze ecosystemen te verminderen is het wijzigen van de productie en consumptiepatronen. Maatregelen die te sterk focussen op de milieudruk (pressure), zijn in de meeste gevallen ontoereikend; het zijn meestal geen duurzame of lange termijn doelstellingen. Nochtans leidt ons huidig verbruik van vernieuwbare en niet-vernieuwbare hulpbronnen onvermijdelijk tot milieudruk én het heeft een negatieve impact op de mondiale gelijkheid en de kansen voor toekomstige generaties. Deze overmatige consumptie van grondstoffen en overexploitatie van hernieuwbare hulpbronnen is inherent verbonden aan onze manier van leven in het algemeen en ons westers waardepatroon in het bijzonder. Een auto, exotische reizen, een eigen huis, een overaanbod aan elektrische toestellen, het aantal diensten en goederen dat als onontbeerlijk wordt ervaren neemt hand over hand toe. Het materiele is de maatstaf geworden waaraan mensen zich spiegelen. Dit mechanisme is een belangrijke drijvende kracht die aanleiding geeft tot overmatig verbruik van grondstoffen en hulpbronnen met alle milieueffecten van dien.
2. De visie van Ecolife
Ecolife wil via haar campagnes en projecten bijdragen aan een samenleving waarbij ecologisch verantwoord gedrag gestimuleerd wordt en milieubelastend gedrag ontmoedigd. Wat zowel moet leiden tot een grotere gelijkheid tussen Noord en Zuid én het vrijwaren van de natuurlijke capaciteiten voor de toekomst. Via haar modellen worden de doelgroepen (huishoudens, werknemers, gemeenten, jeugdhuizen, studenten, enzovoort) aangesproken op hun verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren tot een duurzame samenleving. Ecolife focust daarbij op haalbare acties die geen grote technische vernieuwing vereisen maar vooral gericht zijn op het veranderen van gewoontes en denkpatronen. Via deze modellen worden de deelnemers:
- zich bewust van de milieu-impact van ons handelen en de ongelijke verdeling tussen Noord en Zuid
- daadwerkelijk gestimuleerd besparingen te realiseren op vlak van energieverbruik, waterverbruik, productie van afval, autokilometers, aankoopgedrag enzovoort...
Of met andere woorden: de campagnes en modellen van Ecolife spelen in op de driving forces die aan de grondslag liggen van de huidige milieudruk en motiveren mensen om stil te staan bij de huidige problemen verbonden aan onze overconsumptie.
Deze visie en aanpak zijn samengevat terug te vinden in onderstaand schema.
3. DPSIR schema
Sturende krachten.
Consumptiepatronen in Vlaanderen
- grotere mobiliteit (meer auto
- en vliegkilometer persoon)
- meer direct energieverbruik (voor verwarming en elektrische apparaten)
- individualisering van wonen en maatschappelijke evolutie van 'het concept behoeften'
- meer indirect energieverbruik (meer producten die uit andere landen worden ingevoerd, bvb niet seizoensgebonden voedingsproducten)
- meer afval en uitstoot
|
 |
Druk
De "Ecologische Voetafdruk" van de gemiddelde Vlaming (4,9 ha) toont aan dat deze sturende krachten een steeds grotere impact hebben op de beschikbare hulpbronnen, de open ruimte, zuivere lucht en water.
Deze indicator geeft ook aan dat de gemiddelde Vlaming een levenstandaard hanteert die een heel stuk boven het eerlijke aandeel (1,9 ha) uitkomt. Daarmee wordt de ongelijke verdeling op mondiaal vlak zeer scherp duidelijk. Tegelijk is het duidelijk dat op deze manier de overlevingskansen voor komende generaties worden beknot.
Onderzoek toont aan dat de stijging van de milieudruk vooral te wijten is aan de gezinnen, daar waar de inspanningen bij industrie en landbouw stilaan vruchten afwerpen.
|
 | | |  |
Impact
- Toenemende gezondheidsproblemen (zoals astma en allergieën)
- Toenemende stress- en welvaartziektes
- Toenemende onveiligheidsgevoel en xenofobie
- Internationale spanningen rond water en andere hulpbronnen
- Toenemende migratie stromen omwille van de ongelijkheid en het ontstaan van een nieuwe groep 'ecologische migranten'
|  |
Toestand.
De gevolgen van deze toenemende druk zijn bekend en worden steeds duidelijker.
In onze samenleving:
- toenemende problemen rond afval, geluidshinder, schadelijke stoffen en luchtvervuiling, fileproblemen, vervuilde rivieren, mestoverschotten, fotochemische vervuiling…
Op mondiaal vlak:
- klimaatwijzigingen met ecologische rampen tot gevolg,
- verspreiding van milieugevaarlijke stoffen in derde wereld landen
- achteruitgang van de biodiversiteit
- stijging van de zeespiegel
- uitputting van grondstoffen
- opstapeling van radioactief afval
|
| |
Respons
Via empowerment probeert Ecolife zoveel mogelijk doelgroepen ertoe aan te zetten om stappen te zetten in de richting van duurzame ecologische gedragsverandering. Het uitgangspunt is dat alle groepen zelf een stukje van de verantwoordelijkheid dragen en dus ook een stukje van de oplossing kunnen aandragen. Ecolife kiest daarbij voor een stap voor stap benadering, met meetbare resultaten waarbij het geven van feedback van groot belang is. Door het op maat werken met verschillende partners kunnen heel diverse doelgroepen bereikt worden. Uiteindelijke doelstellingen zijn:
- vergroten van het draagvlak voor een beleid rond duurzame ontwikkeling
- een groeiende groep mensen de mogelijkheden bieden om zelf actie te ondernemen
- door steeds nieuwe modellen en campagnes te ontwikkelen ook steeds nieuwe doelgroepen te bereiken.
Daarmee kan Ecolife invloed uitoefenen op de sturende krachten en brongericht werken op het gedrag van de burger.
|
4. Toelichting bij de specifieke aanpak van Ecoilfe.
Ecolife speelt met haar aanbod in op de nood aan veranderingsprocessen. Duurzame consumptiepatronen en draagvlakverbreding voor duurzame productiepatronen worden gestimuleerd. Dit realiseert Ecolife door:
- De ontwikkeling en implementatie van campagnes gebaseerd op het concept van de ecologische voetafdruk.
- Doelstelling: het verlagen van de Ecologische Voetafdruk van de deelnemers (dit impliceert vermindering van hun eigen milieubelasting en inzicht in Noord-Zuid-problematiek)
- Voorbeelden: EcoScore, Hectaren Sparen, Groene Voeten, Waterkampioen, Kerkenscan
- De uitwerking van rekenmodellen of Scans voor het onderbouwen van projecten of campagnes
- Doelstelling: deze rekenmodellen of scans laten toe een inschatting te maken van de 'milieu-impact' van de gebruiker en een vergelijking te maken tussen milieu-impact voor en nà deelname aan een campagne
- Voorbeelden:Voetafdrukberekening van de stad Brussel, Milieuprofielen voor energie, voeding en milieugedrag in vormingspakketten, Quick Scan, Gedragsscan voor Pime, Vodo, WWF…
- De ontwikkeling van laagdrempelige en interactieve vormingsmodules voor socio-culturele verenigingen
- Doelstelling: Via deze éénmalige sessies komen de deelnemers op een zeer concrete wijze (voorbeeldproducten, demokoffer) in aanraking met ecologische alternatieven. Er wordt steeds vertrokken vanuit de ervaring die aanwezig is in de groep. Hier worden de eerste zaadjes voor gedragsverandering gelegd.
- Voorbeelden: lespakket 'ecologische reinigingsmiddelen' en 'verven' voor afdelingen van de Gezinsbond, milieuspel 'Huis op het Spel' voor KVLV-afdelingen en Viva-afdelingen, quiz rond elektriciteit en water voor KAV, pakket rond voeding voor KAV, energiezuinig huishouden voor KVLV, Liberale vrouwen, …
- Het opzetten van processen met groepen om te komen tot gedragsverandering.
- Doelstelling: mensen komen samen en gaan zélf nadenken over haalbare maatregelen voor milieuzorg in de brede betekenis van het woord.
- Voorbeelden: EcoTeam op kantoor, EcoSpot (project voor jeugdhuizen), Kyoto-gezinnen (project in Brussels Hoofdstedelijk Gewest), Eco-Care (milieuzorg model voor de zorgsector.
De campagnes van Ecolife focussen inhoudelijk op
- energiezuiniger gedrag
- keuze voor milieuvriendelijke vormen van mobiliteit
- ecologische voeding
- het verminderen van de afvalberg
- zuiniger omspringen met water
- kritischer aankoopgedrag
|
|
Huishoudens
